Oktapodi është një organizëm i jashtëzakonshëm, me një tru jashtëzakonisht kompleks dhe aftësi njohëse unike midis jovertebrorëve. Aq shumë saqë, në një farë mënyre, ka më shumë të përbashkëta me vertebrorët sesa me jovertebrorët.

Kompleksiteti nervor dhe njohës i këtyre kafshëve mund të rrjedhë nga një analogji molekulare me trurin e njeriut, siç u zbulua nga një ekip kërkimor ndërkombëtar, i koordinuar nga Remo Sanges i Shkollës Ndërkombëtare të Studimeve të Avancuara (SISSA) të Triestes dhe nga Graziano Fiorito i Stascionit Zoologjik Anton Dohrn Stacioni të Napoli-t.

Në veçanti, studiuesit kanë treguar se si disa gjene specifike, të quajtur transposone, janë aktive si në trurin e njeriut ashtu edhe në atë të dy llojeve të oktapodit, Octopus vulgaris, oktapodi i zakonshëm dhe Octopus bimaculoides, oktapodi kalifornian.

Këto gjene, të cilat përfaqësojnë 45% të materialit tonë gjenetik, janë të afta të “kërcejnë” nga një pikë në tjetrën në gjenom nëpërmjet mekanizmave molekularë të kopjimit dhe ngjitjes ose prerjes dhe ngjitjes, përzierjes ose dublimit.

Në shumicën e rasteve, këta elementë të lëvizshëm janë joaktivë, por disa janë ende potencialisht aktivë, të tillë si ato që i përkasin familjes së të ashtuquajturit LINE (Elemente Bërthamore të Ndërthurura të gjata), të pranishme në njëqind kopje në gjenomën njerëzore, aktiviteti i të cilit ka është zbuluar të jetë i rregulluar mirë në tru, ndoshta të lidhura me aftësitë njohëse si të mësuarit dhe kujtesa: këta elementë janë veçanërisht aktivë në hipokampus, struktura më e rëndësishme në trurin tonë për kontrollin nervor të proceseve të të mësuarit.

Ashtu si gjenomi ynë, gjenomi i oktapodit është i pasur me këto gjene lëvizëse, shumica e tyre joaktive, por duke u fokusuar në transpozone ende të aftë për të kopjuar dhe ngjitur, studiuesit kanë identifikuar një element të familjes LINE në pjesët kryesore të trurit për aftësitë njohëse të këtyre kafshëve.

Zbulimi u bë i mundur falë teknikave të sekuencës së gjeneratës së ardhshme, të cilat u përdorën për të analizuar përbërjen molekulare të gjeneve aktive në sistemin nervor të oktapodit.

“Zbulimi i një elementi të familjes LINE, aktiv në trurin e dy llojeve të oktapodit, është shumë domethënës sepse i shton mbështetje idesë se këta elementë kanë një funksion specifik që shkon përtej kopjimit dhe ngjitjes”, shpjegoi Remo Sanges, drejtor i laboratorit të Gjenomikës Llogaritëse të SISSA, i cili filloi punën për këtë projekt kur ai ishte studiues në Stacionin Zoologjik Anton Dohrn në Napoli.

Studimi, i publikuar në BMC Biology, u krye nga një ekip ndërkombëtar prej më shumë se njëzet studiuesish nga e gjithë bota.

“U hodha në karrigen time kur, nën mikroskop, pashë një sinjal shumë të fortë të aktivitetit të këtij elementi në lobin vertikal, strukturën e trurit që në oktapod është selia e të mësuarit dhe aftësive njohëse, ashtu si hipokampusi te njerëzit”, kujton Giovanna Ponte nga Stacioni Zoologjik Anton Dohrn.

Sipas Giuseppe Petrosino nga Stacioni Zoologjik Anton Dohrn dhe Stefano Gustincich i Institutit Italian të Teknologjisë, kjo analogji midis njeriut dhe oktapodit në lidhje me aktivitetin e një elementi LINE në selinë e aftësive njohëse mund të shpjegohet si “një shembull magjepsës i evolucionit konvergjent”, një fenomen për të cilin, në dy specie gjenetikisht të largëta, i njëjti proces molekular zhvillohet në mënyrë të pavarur, në përgjigje të nevojave të ngjashme”.

“Truri i oktapodit është funksionalisht i ngjashëm në shumë nga karakteristikat e tij me atë të gjitarëve”, tha Graziano Fiorito, drejtor i Departamentit të Biologjisë dhe Evolucionit të Organizmave Detarë të Stacionit Zoologjik Anton Dohrn.

“Gjithashtu për këtë arsye elementi i identifikuar LINE përfaqëson një kandidat shumë interesant për të studiuar për të përmirësuar njohuritë tona mbi evolucionin e inteligjencës”.