Vendi afrikan i Ugandës është sërish në qendër të vëmendjes, këtë herë po shkëlqen fjalë për fjalë floriri. Vendi ka njoftuar kohët e fundit zbulimin e një depozite prej 31 milionë ton mineral ari. Bëhet fjalë për ar të pastër, të nxjerrë nga toka.

“Gjatë dy viteve të fundit, eksplorimi ajror u krye në të gjithë vendin, i ndjekur nga sondazhe dhe analiza gjeofizike dhe gjeokimike”, – tha Solomon Muyita për “Reuters”, zëdhënës i Ministrisë së Energjisë dhe Zhvillimit Mineral. Qeveria ka shprehur synimin e saj për të tërhequr investitorë të mëdhenj, që ta zhvillojnë sektorin e dominuar deri më tani nga minatorët e vegjël.

Çfarë e bën arin të vlefshëm? Ari është një metal i ndritshëm, i verdhë, paksa i kuqërremtë, i dendur, i butë, i lakueshëm dhe duktil në formën e tij më të pastër. Është një nga elementët kimikë më pak reaktivë dhe i ngurtë në kushte standarde. Ari është rezistent ndaj korrozionit dhe shumicës së acideve, ka veti unike të dallueshme nga metalet e tjera.

Një arsye tjetër pse ari funksionon mirë për sa i përket vlerës është se nuk oksidohet lehtë. Kështu, mban një peshë konstante. Metalet e tjera, si hekuri dhe bakri oksidohen (ndryshken). Në Ugandë, ari është i rrallë, ka një vëllim mjaft të qëndrueshëm dhe nuk ndryshket.

Cilat janë përdorimet tipike të arit? Karakteristikat kryesore të të qenit rezistent ndaj korrozionit dhe i lehtë për t’u punuar e bëjnë arin shumë të dëshirueshëm për qëllime të ndryshme, si dekorimi. Kërkesa industriale, veçanërisht në sektorin elektrik për ar, është kryesisht për shkak të vetive të shkëlqyera termike dhe elektrike.

Shumica e arit të fabrikuar sot shkon në prodhimin e bizhuterive. Megjithatë, ari është gjithashtu një metal thelbësor industrial që kryen funksione kritike në kompjuterë, pajisje komunikimi, anije kozmike, motorë avionësh reaktivë dhe një mori produktesh të tjera.

Përveç kësaj, një sasi e konsiderueshme konsumohet në stomatologji dhe mjekësi. Kërkimi i vazhdueshëm ka zbuluar aplikime të reja për arin si katalizator dhe në nanoteknologji.

A është i pakët ari? Shpesh gjendet në formë të lirë elementare (vendase), si copëza ose kokrra, në shkëmbinj, vena dhe depozitime aluviale. Megjithatë, ari nuk është një metal i rrallë. Është e vështirë dhe kushton shtrenjtë për ta gjetur e nxjerrë në sasi të mëdha. Rrallë gjendet në vende që e bëjnë nxjerrjen e tij ekonomikisht të qëndrueshme.

Eksploruesit e arit kryejnë studime gjeologjike për të mbështetur një projekt fitimprurës të minierave që synon nivele përqendrimi 1000 herë më të larta se normalja. Zakonisht mund të duhen nga 10 deri në 20 vite kërkime që të zbulohet një depozitë ari.

Si nxirret ari? Eksplorimi i minierës së arit është sfidues dhe kompleks. Kërkon kohë të konsiderueshme, burime financiare dhe ekspertizë nga shumë disiplina si p.sh. gjeografia, gjeologjia, kimia dhe inxhinieria.

Mundësia e zbulimit që çon në zhvillimin e një miniere ari është shumë e ulët, më pak se 0.1 përqind e vendeve të mundshme. Dhe vetëm 10 për qind e depozitave globale të arit përmbajnë ar të mjaftueshëm për të justifikuar zhvillimin e mëtejshëm.

Cili është statusi i rezervave globale të arit? Sipas “Mineral Commodity Summaries” dhe Shërbimit Gjeologjik të Shteteve të Bashkuara (USGS), rezervat botërore të vlerësuara të arit ishin rreth 53.000 ton në vitin 2021, me përmbajtje metalike.

Rezervat e arit ndodhen kryesisht në Australi (10.000 ton), Rusi (7.500 ton), SHBA (3.000 ton), Afrikën e Jugut (2.700 ton), Peru (2.700 ton), Indonezi (2.600 ton) dhe Brazil (2.400 ton). Aktualisht, rreth 90 vende nxjerrin ar, nga të cilët janë vetëm shtatë lojtarë kryesorë.

Kina ka qenë prodhuesi më i madh i arit në botë, duke zënë rreth 11 për qind të prodhimit total vjetor. Vendet e tjera kryesore janë Australia (10 për qind), Rusia (9 për qind), SHBA (6 për qind), Kanadaja (5 për qind), Gana dhe Peruja (4 për qind secila), Meksika dhe Indonezia (3 për qind secila). Pjesa e Indisë në prodhimin global të arit është më pak se 0.05 për qind.

Duke qenë se është praktikisht i pathyeshëm, pothuajse i gjithë ari i nxjerrë ndonjëherë është teorikisht ende i aksesueshëm në një formë ose në një tjetër dhe potencialisht i disponueshëm për riciklim. Pjesa më e madhe e arit të ricikluar, rreth 90 për qind, nxirret nga stoli ari me vlerë të lartë dhe 10 për qind nga ari industrial.

Ari blihet në mbarë botën për qëllime të shumta, si një mall luksi, një komponent në elektronikë të nivelit të lartë, një investim i sigurt ose një diversifikues i portofolit. Kërkesa për arin është gjeografikisht e larmishme, por 72 për qind vjen nga tregjet në zhvillim, ku Kina dhe India përfaqësojnë 50 për qind të të gjithë kërkesës. Ndërsa Kina përbën rreth 28 për qind të kërkesës globale, kërkesa e Indisë përbën rreth 22 për qind.

Uganda i shtohet listës së vendeve ku është gjetur ar. Vendi i Afrikës Lindore porositi eksplorimin ajror të të gjithë sipërfaqes, ndjekur nga sondazhe dhe analiza gjeofizike dhe gjeokimike. Qeveria tani pret me padurim tërheqjen e minatorëve dhe investitorëve të arit. Masa vjen pas përpjekjeve të qeverisë së Presidentit Yoweri Museveni për të rritur investimet në miniera, për të zhvilluar burime si bakri, xeherori i hekurit, ari, kobalti dhe fosfatet.

Shumica e depozitave u zbuluan në Karamoja, një zonë e tharë, në cepin verilindor të vendit, në kufirin me Kenian. Rezerva të mëdha u gjetën gjithashtu në rajonet lindore, qendrore dhe perëndimore të vendit. Sipas qeverisë së Ugandës, vlera e 31 milionë tonë mineral ari është 12.8 trilion dollarë. Qeveria e Ugandës ka licencuar tashmë firmën kineze “Wagagai Gold Mining Company” për të filluar prodhimin në distriktin Busia.